روش فعال در یاددهی درس علوم تجربی
ساعت ۳:٤٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٤ دی ،۱۳۸٩ : توسط : ندا خداداده

 

وزارت آموزش و پرورش

سازمان آموزش و پرورش استان کرمانشاه

اداره آموزش و پرورش منطقه بیستون

 

موضوع :

- تلفیق درس علوم تجربی و ورزش در دوره راهنمایی برای افزایش رغبت و ایجاد انگیزه در دانش آموزان

پژوهنده :

ندا خداداده

رشته و مدرک تحصیلی :

کارشناسی زیست شناسی

تابستان89 13

تلفن تماس :09183391475

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده :

ابن سینا هدف تعلیم و تربیت را ایمان ، اخلاق نیکو ، تندرستی ، سواد ، هنر و آماده شدن برای پیشه ای می دانست . او علم و ورزش را برای حفظ تندرستی و سلامت بدن ضروری می دانست . او عقیده داشت که نوع ورزش و بازی باید با توجه به سن دانش آموز باشد .*

استفاده از روش های نوین تدریس مبتنی بر نظریه های یادگیری در راستای کیفیت بخشی به فرایند یاد دهی _ یادگیری به عنوان تنها منبع انحصاری ، خط کم رنگ سازی اقدام پژوهی در جهت ابداع روش های ابتکاری تدریس و تولید دانش در کلاس درس را به دنبال خواهد داشت .

در این پژوهش سعی من بر آن بوده است تا با تلفیقی از درس علوم تجربی و ورزش روشی نو در تدریس این درس بیافرینم تا از این طریق به اهداف مورد نطر خودم یعنی درگیر کردن دانش آموزان در فرایند یادگیری ، از بین بردن حالت تک بعدی و معلم محوری کلاس درس ، ایجاد علاقه و انگیزه به یادگیری فعال و ... برسم .

یکی از فواید این روش ، آموزش کار جمعی و فعالیت گروهی از طریق استفاده از حرکات ورزشی است . که به تربیت شهروندانی آگاه ، فعال ، مسئول ، قانون پذیر و خلاق کمک می کند و ما را به هدف غایی آموزش و پرورش یعنی اجتماعی کردن صحیح دانش آموزان نزدیک می کند .

امید است بهره گیری از این روش تدریس که برای کتاب های درس
علوم تجربی دوره راهنمایی طراحی شده است . تحولی نو در این عرصه ایجاد کند و در سال نوآوری و شکوفایی گامی باشد در جهت ایجاد نوآوری در امر تدریس
علوم تجربی .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

توصیف و ضعیت موجود و تشخیص مسأله :

 

اینجانب دبیر علوم تجربی مدارس راهنمایی منطقه بیستون استان کرمانشاه
می باشم . امسال

 

سال تحصیلی 87-1386 -

به علت پاره ای مشکلات و مسائل به عنوان متصدی آزمایشگاه مشغول به کار و فعالیت شدم . چون مدت 6 سال است که در کلاسهای درس علوم مشغول به تدریس این درس می باشم محیط آرام و خالی آزمایشگاه محل کارم که هر چند وقت یکبار و حتی گاهی به ندرت دانش آموزان در آن به انجام آزمایش می پردازند ، من را بر آن داشت تا برای علاقه مند کردن
دانش آموزانم به درس علوم تجربی که پایه تمام دروس است دست به شیوه ای جدید بزنم و با ارائه آن دانش آموزانم را فعالانه و علاقه مند در کلاسهای درس
بیابم .

مدت 3 سال پیش که به عنوان دبیر حق التدریس مشغول به کار بودم . ساعاتی از برنامه تدریس غیر موظف خود را به عنوان دبیر تربیت بدنی درمدارس ابتدایی و راهنمایی مشغول به کار بودم بنابراین مطالعات و تجربه ی من در زمینه درس تربیت بدنی تا حدودی کافی به نظرمی رسید . البته چون رشته تحصیلی من نیز کارشناسی زیست شناسی است نزدیکی زیادی بین این دو رشته تحصیلی را احساس می کنم .

این خاطره در ذهن من همیشه وجود داشت که بچه ها به درس ورزش و خصوصاٌ زنگ ورزش در مدرسه علاقه بسیاری دارند ( البته به جز عده محدودی از دانش آموزان ) و معلم ورزش محبوب ترین معلم آنهاست . آنان همیشه مشتاقانه منتظر زنگ ورزش هستند تا در آن زنگ به بازی و فعالیت بپردازند و در آنجا به دور از قوانین خشک کلاس درس انرژی های درونی خود را به گونه ای خالی کنند .

از طرفی دانش آموزان دوره راهنمایی به ویژه دختران در این سن که معروف

به سن رشد می باشد به علت گذراندن دوران بلوغ و نوجوانی دچار تغییرات ناگهانی در رشد اندام ها و نوساناتی در حالات روحی و روانی خود می شوند .

از جمله بلوغ شرعی ، جسمی ، روحی ، اقتصادی و ... همین عامل در بعضی دختران نوجوان باعث می شود که گوشه نشینی اختیار کرده و در فعالیت های ورزشی شرکت فعال نداشته باشند .

گذشته از آن مدرسه ای که من در آن تدریس می کنم به علت آنکه تعدادی از دختران روستایی در آن مشغول به تحصیل هستند ، به علت اعتقادات خاص خود و این طرز تفکر که به اندازه کافی بزرگ هستند شرکت در فعالیت های ورزشی و
بازی های کودکانه مثل وسط وسط و ... را زشت می پندارند .

( طبق تحقیقات به عمل آمده ، در کشورهای مترقی بیش از 70 درصد کودکان ، نوجوانان وبزرگسالان به ضعف های اندام تحتانی و بیش از 35 درصد به ضعف های ارگانیکی و ستون فقرات و در حدود 15 درصد به ضعف های هم آهنگی و درصد کمتری نیز به انواع ضعف های اندام فوقانی دچار هستند . لازم به ذکر است که علائم ضعف های مذکور در جوامع شهری بزرگ بیشتر از جوامع شهری کوچک و ... روستایی به چشم می خورد . با نگاهی به علل بروز این ناهنجاریها عواملی که بیشتر به چشم
می خورند عبارتند از :

عادات نادرست ، سوء تغذیه ، حالات روحی و روانی و کم تحرکی که در سنین خاصی با انجام تعدادی از حرکات اصلاحی رفع خواهد شد . هدف از حرکات اصلاحی و ورزشهای درمانی به طور کلی شناخت دقیق ضعف ها و ناهنجاریهای بدنی و هماهنگی و تعادل بوده و در وهله ی دوم انتخاب حرکات و تمرینات مناسب و اعمال آنها برای درمان و اصلاح ناهنجاریهای موجود می باشد . )*

بنابراین دوری گرفتن بچه ها ا ز ورزش و حرکات ورزشی عاملی خواهد بود که این مشکلات همچنان با آنان باقی مانده و حتی بدتر هم بشود .

همه اینها در حالی بود که من هر وقت وارد کلاسهای درس می شوم از طریقه نشستن دانش آموزان احساس تأسف می کردم چرا که تقریباً بیش از هفتاد درصد بچه ها به علت های مختلف مثل خرابی نیمکت ها و غیر استاندارد بودن آنها و یا حتی عدم آشنایی بچه ها با روش های صحیح نشستن بر روی نیمکت ها و ... به طریقه ای اشتباه بر روی نیمکت های خود می نشستند .

آیا این درست است که دختران نوجوان امروز که مادران جامعه فردا را تشکیل می دهند به علت مشکلات تغذیه ای ، حرکتی و ... که با انجام چند حرکت ساده به راحتی قابل حل می باشد در آینده دچار مشکلات غیر قابل حل شوند ؟

البته نباید این موضوع را از نظر دور داشت که برنامه ریزی های دولت مثل افزایش ساعات ورزش در مدارس و زیر نظر دبیر متخصص ، افزایش مکانهای ورزشی برای دختران ، تغذیه رایگان با شیر و ... تا حدودی باعث بهبود اوضاع شده است . اما این نمی تواند دلیل خوبی باشد تا دبیرانی مثل من که شاهد این مشکلات هستند نقش کوچکی در سازندگی نداشته باشند . بنابراین من وظیفه خود می دانم تا به عنوان عضوی کوچک از جامعه در نقش یک دبیر علوم تغییری ایجاد کنم و با این کار باعث خشنودی خدا و خلق او شوم .

بنابراین طرح خود را به عنوان طرح تلفیقی علوم و ورزش یا صریح تر آشتی علوم و ورزش ارائه می نمایم . مدرسه ای که در آن مشغول به تدریس می باشم از لحاظ امکانات آموزشی و ورزشی موقعیت نسبتا

 

" مناسبی دارد.

 

هرگاه کیفیت کلی آموزش ضعیف باشد تنها معدودی از دانش آموزان فعالانه در یادگیری شرکت می جویند و پس از کاهش میزان مشارکت فعال دانش آموزان در یادگیری انتظار می رود که مشکل حفظ انضباط و اداره کلاس پیش آید ، که آنگاه باید از روش های مختلف تغییر رفتار بنا به نیاز استفاده کرد ، یعنی گاهی از روش های کاهش رفتار نامطلوب ، گاهی از روش های افزایش رفتارهای مطلوب ، گاهی ایجاد رفتارهای تازه و گاهی از روش های نگهداری رفتار بهره گرفت .

من نیز روش مشارکتی را برای اجرای طرح جدید خود مناسب دیدم ولی براساس یک تجربه می دانستم که قبل از از اجرای عمل طرح در کلاس درس باید اطلاعاتم را در این زمینه تا می توانم افزایش دهم .

بنابراین باید مطالعات خود را در رابطه با درس تربیت بدنی ، مثل انواع
نرمش ها ، حرکات استقامتی ، حرکات اصلاحی و چگونگی اجرای صحیح آنها تکمیل
می کردم . علاوه بر آن باید کتابهای درسی علوم تجربی را نیز ه طور کامل بررسی می کردم و مباحث مورد نظر و نوع اثر بخش آن را با ریزه کاری و مهارت خاصی انتخاب می کردم .

بنابراین شروع به مطالعه کردم و بعد از بررسی دقیق کتابهای علوم تجربی و راهنمای تدریس آنها متوجه شدم که بیشتر مباحث انتخابی مربوط به قسمتهای فیزیک و شیمی می باشد البته سعی من بر آن بود تا موضوعاتی را انتخاب کنم که هم دانش آموزان در فهم آن دچار مشکل بودند و هم قابل تدریس به وسیله روش تلفیقی و مشارکتی بود . البته من تجربه قبلی در زمینه تدریس دروس با کمک بچه ها را داشتم . اما برای اجرای یک طرح همگانی باید زمینه سازی بیشتری می کردم و به کار خود جنبه علمی می دادم .

 

 

پرسش نامه هایی تهیه کردم و در اختیار دانش آموزانم قرار دهم تا
دانش آموزانم را در مباحث منتخب بررسی کنم . میزان علاقه آنها را در ارائه طرح جویا شوم . همچنین نمرات درسی و میزان ضعف نمونه پرسش نامه ها و نمرات ضمیمه می باشد .

بعد از جمع آوری پرسش نامه ها ( هر چند جوابها از پیش معلوم بود ) و بررسی نمرات به این نتیجه رسیدم که دانش آموزانم دوست دارند فعالانه در فرایند آموزش شرکت کنند و خودشان یاد بگیرند . آنها از اینکه خودشان را در یادگیری سهیم ببینند لذت می برند بنابراین اهداف قبل از اجرا یادگیری اهداف خود را برای اجرای طرح بررسی کردم .

اهداف اجرای طرح تلفیق علوم – ورزش :

 

1-افزایش توان یادگیری دانش آموزان از طریق مشارکت در امر یادگیری .

2- علاقه مندی دانش آموزان به درس علوم تجربی و فعالیت های آن .

3- رفع مشکلات رشدی

 

حرکتی بعضی دانش آموزان از طریق انجام
فعالیت های ورزشی و حرکات اصلاحی .

4- ایجاد نشاط و سرزندگی در کلاس درس علوم و بقیه دروس .

5- ایجاد انگیزه برای یادگیری و ادامه هر چه بهتر مطالب درسی در محیط خارج از کلاس .

6- آشتی میان درس سخت علوم و درس راحت ورزش .

7- افزایش فرصت یادگیری و تفکر در هنگام اجرای حرکات ورزشی .

8- بالا رفتن نمرات درسی علوم تجربی با روش تلفیق و ماندگاری دروس .

9- آشنایی دانش آموزان با توانایی های بالقوه خود .

10- مشارکت دانش آموزان ضعیف و غیر فعال کلاس در فعالیت های آموزشی

 

حرکتی و ورزشی .

11- ارائه روش های نوین تدریس برای استفاده همکاران .

12- ماندگاری عمیق مطالب آموخته شده در ذهن دانش آموزان با تکرار حرکات .

13- نزدیکی بیشتر بین معلم و دانش آموزان و ایجاد صمیمت .

14- فرار از محیط خشک کلاس درس و یادگیری هر چه بهتر مطالب در محیط آرام و شاد .

15- خارج کردن دانش آموزان منزوی از حالت انزوا .

 

 

انتخاب راه جدید به صورت موقت:

 

اصطلاح «تلفیق» در ساده ترین شکل خود به فرایند ادغام و یکپارچه سازی اشاره می کند. (همفری(1) 1990). این تعریف بدین معنی است که بخش های مختلف موقعیت یادگیری در یک واحد یادگیری منسجم گردهم آورده می شوند. تلفیق تربیت بدنی می تواند به دو طریق اساسی صورت پذیرد. (الف) تلفیق محتوای
تربیت بدنی با سایر موضوعات (برای مثال، یادگیری موضوع درسی ضریب سطح اصطکاک که در قوانین حرکت نیوتن وجود دارد به وسیله غلتاندن توپ های متفاوت بر روی سطوح مختلف قابل مشاهده است. (ب) تلفیق سایر موضوعات درسی با تربیت بدنی (برای مثال: آموزش جمع در کلاس ریاضی با استفاده از مهارت های متنوع طناب زنی). تلفیق در زمینه تربیت بدنی اساساً مستلزم استفاده از حرکت یا فعالیت های حرکتی به منظور آموزش محتوای درس آکادمیک مثل ریاضی، فیزیک و غیره است. هدف از تلفیق یا ایجاد یکپارچگی و انسجام، این است که دریابیم چگونه
می توان فعالیت های حرکتی را برای درک سایر دروس آکادمیک به کار برد.

یادگیری از طریق حرکت قدیمی ترین شیوه آموزشی است. هنگامی که
فعالیت های جسمانی به عنوان ابزاری آموزشی مورد استفاده قرار می گیرند، سازگاری و هماهنگی بین بچه ها و موضوع درسی بسیار کامل خواهد بود. دلیل این امر حضور فعالانه دانش آموز می باشد. (ورنر وبرتون(2) 1979):

یافته های تحقیقی که توسط فاث(3) انجام شده نشان می دهد که ما زمانی

 


 

 

مطالب درسی را خوب به خاطر می سپاریم که جسم ما همچون فکرمان با موضوع مورد نظر درگیر شود. ما با عمل کردن بهتر می آموزیم. بنابراین، آن چنان که مشهود است ارتباط قوی بین معلمان تربیت بدنی و معلمان سایر دروس امری ضروری می باشد.

فلوید بوچی(1) 1989 اهمیت تلفیق را چنین بیان می کند که «آموزش در کلاس باید به گونه ای باشد که یادگیری در آن فعال باشد و نه غیر فعال». معلمین دروس غیر تربیت بدنی نیازمند درک ارزش حاصل از آموزش ادغام شده می باشند: اهمیت تلفیق برای معلمین تربیت بدنی در بسیاری از استانداردها و ملاک های ملی که به وسیله سازمان ملی ایفرد(2)

 

 

توسعه پیدا کرده اند، لحاظ شده است. ایفرد اهداف را مطابق با نتایج حاصل از برنامه های تربیت بدنی تدوین کرده است. این اهداف بر عناصر تلفیق یا یکپارچه سازی تأکید دارند.

برنامه درسی تلفیق شده می تواند ما را به فراتر از معیارهای تعیین شده رهسپار سازد. برای مثال، می توان از بچه های پیش دبستانی درخواست نمود بخش هایی از بدنشان را مورد شناسایی قرار دهند یا از دانش آموزان کلاس ششم خواست که نقش بازی و ورزش را در دیگر فرهنگ ها بیان کنند.

راچن باخ(3) (1996) می گوید: «فعالیت های تلفیقی، یادگیری در تمام حوزه هایی را که ایجاد روابط بین آنها ضروری است، ارتقاء می دهد.» شاید بتوان این اصل را به بهترین شکل خود در ضرب المثل معروف چینیان یافت: «من می شنوم و فراموش
می کنم . من می بینم و به خاطر می آورم. من انجام می دهم و می فهمم ! »*

 


بدیهی است که شکوفایی این رویکرد جدید ، مستلزم اندکی تمرین و بردباری

 

ا

است . اما از آنجا که راهبردهای آموزش اثربخش بر یافته های علمی و
تجربه های علمی بر دو مکتب رفتار گرایی و شناختی متکی هستند . می توان از آن به عنوان رویکردی مناسب و اطمینان بخش در آموزش مفاهیم استفاده کرد . چه بسا بسیاری از همکاران من نیز آگاهانه یا ناخودآگاه ، از چنین رویکردی بهره می جستند که در این صورت می توانند با مطالعه این تجارب با اطمینان بیشتر شیوه خود را توسعه دهند .

در اجرای عملی طرح خود باید با برنامه ریزی های قبلی مراحل زیر را در کلاس به اجراء در می آوردم :

1- بررسی دقیق و انتخاب مباحثی از کتاب های درسی علوم تجربی که می توان آنها را با استفاده از شیوه ی جدید در کلاس آموزش داد .

2- مطالعه تعدادی از کتابهای تربیت بدنی که نوع حرکات و چگونگی آنها در آن قرار داشت و من می توانستم به کمک آنها حرکات مناسب و اثر بخش را انتخاب کنم .

3- شناخت شایع ترین ناهنجاریهای حرکتی در دانش آموزان و آشنایی با حرکات اصلاحی مربوطه .

4- آماده سازی محیط کلاس ، حیاط و دانش آموزان قبل از ورود به کلاس .

5- قبل از اجرای طرح باید مراحل اجرا ، چگونگی شروع ، نوع حرکت و هدف از اجراء را به دانش آمورانم کاملاً آموزش می دادم و آنها را توجیه می کردم .

6- شرکت فعالانه حتی الامکان تمامی دانش آموزان در اجرای حرکات .

7- بعد از اجرای حرکات و بررسی نوع حرکات که با نظارت من انجام می شد

بچه ها باید راجع به مبحث علمی مورد نظر با هم بحث و گفتگو کنند و نظرات خود را بیان کنند .

8- بچه ها باید به ننیجه مورد نظر در آن موضوع خاص از مبحث علوم رسیده باشند .

9- در کنار اجرای حرکت می توانستم از انواع روش های تدریس مثل سخنرانی ، بحث ، و گفتگو ، بارش مغزی و ... نیز استفاده کنم .

10

 

بعد از پایان تدریس با استفاده از روش تلفیقی ارزشیابی پایانی به عمل آید تا میزان اثر بخش طرح مشخص شود .

11- معایب کار مشخص گردد تا در مراحل بعدی اثر بخشی بیشتری داشته باشد.

 

 

 

اجرای راه جدید و نظارت بر آن :

 

( تدریس با شروع خوب می تواند مانع بسیاری از مشکلات کنترل نشدن کلاس شود . شیوه عمل معلم در تدریس ، عاملی برای هدایت دانش آموزان است و خود موجب پیشگیری از بروز مشکلات رفتاری دانش آموزان می شود . نظم و انضباط خوب کلاس ، نتیجه یک تدریس خوب است . ) *

آیا توجه کرده اید که نحوه ی یادگیری دانش آموزان امروزی نسبت به
دانش آموزان حتی یک دهه پیش متفاوت است ؟ آیا دانش آموزان امروز نسبت به دیروز در درس و مشق و یادگیری ، بی حوصله تر و بی توجه تر نیستند؟ آیا
هدف ها و انتظارات دانش آموزان امروز از یادگیری و درس مدرسه همان است که دیروز بود ؟ واقعیت این است که دانش آموزان امروز در محیطی متفاوت از محیط پرورش اولیای خود بزرگ شده و پرورش یافته اند . بنابراین ، تاثیرات محیطی

مداخله گر در رشد و یادگیری آنها ، به گونه ای دیگر عمل می کنند و موجبات تغییر انتظارات دانش آموزان امروزی از آموزش و یادگیری را فراهم می کنند .

 

در اجرای روش تلفیقی علوم و ورزش بعد از مطالعه هر سه کتاب علوم تجربی مباحث انتخاب شده بری اجرای طرح به شرح زیر می باشند

 

که به علت حجم زیاد مطالب نمونه هایی از مطالب تدریس

شده به روش تلفیق را به عنوان نمونه ذکر میکنم :

علوم پایه اول راهنمایی

 

1 -ویژگی های ماده :

مواد در اطراف ما به سه حالت دیده می شوند . این سه حالت عبارتند از : جامدات ، مایعات و گازها .

جنبش ذره های سازنده ماده در این سه حالت عبارتند از :

حرکت ارتعاشی در جامدات ، حرکت چرخشی در مایعات و حرکت انتقالی در گازها . نوع حرکت ذرات به علت وجود فضاهای خالی در بین آنهاست . فضاهای خالی در جامدات خیلی کم ، در مایعات کمی بیشتر و در گازها فضاهای خالی بیشتر است.

 

 

 

تدریس درس :

دانش آموزان را درسه گروه تقسیم بندی می کنیم و از آنها می خواهیم هر گروه شبیه به یک نوع از حالات ماده استقرار پیدا کرده و نوع حرکت را در آن نوع از ماده به نمایش در آورند . سپس ویژگی های ماده را با توجه به این نوع استقرار شرح می دهیم .

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی )

دویدن و راه رفتن

- حرکات پایه ( غیر انتقالی ) : چرخیدن

 

 


حرکت ارتعاشی جامدات

 

 

 


حرکت چرخشی مایعات

 

 

 

2-اثر گرما بر حجم مواد

:

 

 

شود تا جنبش مولکولهای سازنده ماده افزایش پیدا کند . با افزایش جنبش مولکولها اصطکاک میان آنها کم تر شده و فاصله میان آنها افزایش می یابد در نتیجه حجم ماده افزایش پیدا می کند . بنابراین گرما باعث افزایش حجم مواد و بالعکس سرما باعث کاهش حجم مواد می شود .

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی )

راه رفتن و دویدن

 

تدریس درس :

 

تعدادی از دانش آموزان درون یک خط بسته می ایستند . با گرم شدن هوا شروع به حرکت کرده و از هم دور شده و فاصله می گیرند در نتیجه از خط خارج شده و فضای بیشتری را اشغال می کنند . ( دانش آموزان در حکم ذرات تشکیل دهنده ماده هستند . ) و بالعکس با سرد شدن هوا دوباره به هم نزدیک شده و حجم کاهش پیدا می کند .

 

 



 

 

 

 

 

- اثر گرما بر حالت مواد :

 

 

با افزایش گرما و افزایش جنبش ذره های سازنده ماده و کم شدن اصطکاک میان ذرات مواد از حالتی به حالت دیگر تبدیل می شوند . و بالعکس با کاهش گرما و افزایش سرما دوباره به حالت اولیه تبدیل می شوند . این تغییر حالات عبارتند از :

 

ذوب :

 

( تبدیل جامد به مایع )

انجماد ( تبدیل مایع به جامد )

تبخیر :

 

( تبدیل مایع به گاز )

میعان ( تبدیل گاز به مایع )

تصعید :

 

( تبدیل جامد به گاز )

چگالش ( تبدیل گاز به جامد )

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی )

راه رفتن و دویدن

 

تدریس درس :

 

دانش آموزان را در سه گروه تقسیم بندی کرده و از آنها می خواهیم تا هر کدام از گروهها نقش یکی از حالات ماده را بر عهده بگیرند . با افزایش گرما و جنبش مولکولها فاصله میان آنها بیشتر شده و از حالتی به حالت دیگر تبدیل می شوند و بالعکس با از دست دادن گرما دوباره به حالت اولیه برمی گردند.

 

 


 

 


 

 

 

 

5- حرکت: تعریف مسافت و جابجایی:

 

به فاصله مستقیم میان مبدأ و مقصد جابجایی می گویند و مجموعه طول هایی را که متحرک برای رفتن از مبدأ به مقصد طی می کند را مسافت می نامند.

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی )

راه رفتن و دویدن ، لی لی کردن .

 

تدریس درس:

 

دانش آموزان را در چند گروه طبقه بندی می کنیم و در حیاط مدرسه تعدادی مسیر را بر هر گروه مشخص می کنیم و از آنها می خواهیم تا این مسیرها را طی کرده و به وسیله اندازه گیری مشخص کنند که هر گروه چه اندازه راه را طی کرده است سپس با مشخص کردن کم ترین راه جابه جایی و مسافت را تعریف می کنیم .

 

 

 

 


 

 

 

 



 

 

6- انحلال پذیری به معنای قابلیت حل شدن است . هر چه فضاهای خالی میان ذرات یک ماده بیشتر باشد قابلیت حل شدن در آن ماده بیشتر است .

 

 

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی )

دویدن و جهیدن ، و با پرش رفتن .

 

تدریس درس :

 

دانش آموزان در دو گروه طبقه بندی می شوند و یک گروه به عنوان ماده جامد در میان فضاهای خالی گروه دیگر که مایع است . قرار می گیرند ( چگونگی حل شدن )

7-نیرو : در به وجود آمدن یک نیرو دو عامل عمده نقش دارند مقدار نیرو و جهت نیرو

 

نوع حرکات :

 

- حرکات استقامتی و انعطاف پذیری و کششی .

 

تدریس درس :

 

بچه ها را در چند گروه طبقه بندی کرده و میان آنها مسابقه طناب کشی اجرا می کنیم . هر گروهی که نیروی بیشتری وارد کند . گروه مخالف را در جهت وارد کردن نیرو به سمت خود می کند . ( اندازه و جهت نیرو مشخص می شود )

 

 

 

کتاب علوم پایه دوم راهنمایی :

 

-تشکیل سایه ( پدیده خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی ) :

 

می دانید که کره ماه به دور زمین می گردد و ماه و زمین نیز با هم به دور خورشید می گردند . هر گاه در چرخش ماه به دور زمین و هر دو به دور خورشید مرکزهای آن سه روی یک خط راست واقع شود . به طوری که ماه در وسط باشد ماه جلوی نور خورشید را می گیرد و سایه آن روی زمین می افتد به این پدیده خورشید گرفتگی می گویند . حال اگر زمین بین ماه خورشید واقع شود زمین جلوی نور خورشید را می گیرد و سایه آن روی ماه می افتد در این صورت می گوییم ماه گرفتگی رخ داده است .

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی ) : راه رفتن

- حرکات پابه ( غیر انتقالی ) : چرخیدن و پیچیدن

تدریس درس :

 

دانش آموزان را در گروههایی تقسیم بندی می کنیم و از آنها می خواهیم مانند زمین و ماه به دور خورشید بچرخند . هرگاه هر سه آنها روی یک خط راست واقع شدند . به ترتیب پدیده خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی را با توجه به وضعیت قرار گرفتن آنها شرح می دهیم .

 

 

 

 

 

 

 

ماه گرفتگی خورشید گرفتگی

 

 

3- موج

1-3 تعریف دوره و بسامد :

 

دوره : مدت زمانی که طول می کشد تا نوسانگر یک نوسان کامل انجام دهد .

بسامد :

تعداد نوساناتی که نوسانگر در مدت یک ثانیه انجام می دهد .

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی ) : دویدن

 

 

2-تدریس درس :

 

از چند تن از دانش آموزان می خواهیم حد فاصل میان دو خط را به صورت رفت و برگشت حرکت کنند . و از بقیه دانش آموزان می خواهیم دوره و بسامد را در آنها اندازه گیری کنند .

 

 

 

 

2-3 نمایش موج مکزیکی : انتشار موج

 

در انتشار موج ذرات تشکیل دهنده مواد از جایی به جای دیگر منتقل نمی شوند و فقط انرژی است که منتقل می شود .

 

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( غیر انتقالی ) : نشستن و برخاستن .

 

تدریس درس :

تعدادی دانش آموز کنار هم می ایستند . هر دانش آموز بعد از نفر قبلی خود بلند می شود و می نشیند . این عمل نفر به نفر تکرار می شود ( مانند تماشاچیان در جایگاه فوتبال ) اگر از دور به آنها نگاه کنیم موجی را می بینیم که از یک طرف به طرف دیگر پیش می رود . یعنی بدون آنکه کسی از جایگاه خودش به چپ یا راست حرکت کرده باشد . ما حرکت موج را می بینیم .

 

1-روش های انتقال گرما :

 

1-4 رسانایی :

در این روش انرژی گرمایی از طریق جنبش مولکول های ماده و ضربه زدن هر مولکول به : مولکول های مجاور خود به تدریج در تمام ماده منتقل
می شود : روشن است که هر چه فاصله میان مولکول ها کم تر باشد ، یعنی به هم نزدیک تر باشند گرما با سرعت بیشتری منتقل می شود .

 

 

 

نوع حرکات :

- حرکات پایه ( انتقالی ) : دویدن

- حرکات پابه ( غیر انتقالی ) : دریافت کردن یا گرفتن

 

روش تدریس :

 

دانش آموزان را در سه گروه تقسیم بندی می کنیم . ( جامد

 

مایع

گاز ) گروه اول مانند جامدات به هم نزدیک می ایستند . گروه دوم با کمی فاصله و گروه سوم با فاصله بیشتر قرار می گیرند . توپی را به عنوان گرما به نفر اول هر گروه می دهیم و از آنها می خواهیم با صدای سوت توپ را جابه جا کنند . گروه اول توپ را سریع تر جابه جا می کنند . با توجه به عملکرد بچه ها نتیجه را بررسی می کنیم .

گروه اول : جامدات

 

گروه دوم : مایعات

 

گروه سوم : گازها

2-4- روش همرفت :

 

در این روش قسمتی از ماده که گرم شده است به طرف بالا حرکت می کند و قسمت های اطراف که هنوز گرم نشده اند جای آن را می گیرند . به این ترتیب انرژی گرمایی از یک نقطه به نقاط دیگر منتقل می شود .

 

 

 

نوع حرکات :

- حرکات پایه ( انتقالی ) : راه رفتن و دویدن

- حرکات پابه ( غیر انتقالی ) : پرتاب کردن و گرفتن توپ

 

 

 

 

روش تدریس :

 

 

مسیری از قبل مشخص شده را برای بچه ها مشخص می کنیم . آنها را در جاهای تعیین شده قرار می دهیم . توپ نشان دهنده گرما است . هر دانش آموزی که توپ را دریافت کرد به طرف بالا و نفر بعد از خود حرکت می کند و آن را به نفر بعدی
می دهد و به همین ترتیب تا گرما در تمام مسیر تعیین شده حرکت کند .

 


 

 

 

 

 


 

5-کار قلب :

 

قلب انسان دو تلمبه مجاور هم دارد که یکی خون کربن دی اکسید دار را از بدن به شش ها و دیگری خون اکسیژن دار را به سلول های بدن می رساند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی ) : راه رفتن و دویدن

 

روش تدریس :

 

بچه ها در دو گروه تقسیم بندی می شوند . یک گروه لباس آبی و گروه دیگر لباس قرمز می پوشند و از روی مسیرهای تعیین شده حرکت می کنند تا مسیر گردش خون را به نمایش در آورند .

لباس قرمز :

خون اکسیژن دار

لباس آبی :

خون کربن دی اکسید دار

 

کتاب علوم پایه سوم راهنمایی

 

1- شکل اتم :

بعد از ارائه نظریه هایی در مورد شکل اتم توسط دموکریت و دالتون که اتم را ذره ای تجربه ناپذیر می شمردند . و نظریه های جوزف تامسون ، ارنست را در فورد در مورد چگونگی قرار گرفتن پروتون ها و الکترون ها نیلزبور دانشمند دانمارکی مدل اتمی را در خورد را برای توجیه برخی ویژگی های اتم نادرست شمرد و مدل خود را که کامل ترین مدل بود به نام مدل منظومه شمسی ارائه نمود .

 

 

نوع حرکات :

 

- حرکات پایه ( انتقالی ) : راه رفتن و دویدن

- حرکات پابه ( غیر انتقالی ) : چرخیدن

 

روش تدریس :

 

تعدادی از دانش آموزان به عنوان پروتون با بار مثبت در هسته قرار
می گیرند و به همان تعداد دانش آموز به عنوان الکترون با بار منفی در روی مدارهای دایره ای شکل اطراف هسته حرکت می کنند .

2- ایزوتوپ ها :

 

اتم هایی هستند که عدد اتمی یکسان و عدد جرمی متفاوت دارند و در یک خانه از جدول تناوبی عناصر قرار می گیرند . و به همین دلیل به آنها هم مکان می گویند .

 

روش تدریس :

 

دانش آموزان را در سه گروه تقسیم بندی می کنیم ( مانند شکل زیر ) و از آنها می خواهیم تا تفاوت این 3 گروه را بیان کنند .

 

 

 

 

 

11- مفصل های بدن و ناهنجاری های شایع:

هدف :

 

آشنایی با وضعیت های بدن هنگام فعالیت های ورزشی ، حمل اشیاء و حرکات خطرناک کمر و گردن .

از دانش آموزان می خواهیم تا در یک تحقیق گروهی ناهنجاری های شایع در دوران بلوغ (مثلاً در کلاس خود) را بررسی کرده و حرکات اصلاحی برای رفع آنها را کشف کنند. و به صورت روزنامه دیواری در اختیاردیگران قرار دهند.

علاوه بر موارد فوق و انتخاب نوع حرکت، مناسب با حرکات اصلاحی و استقامتی در کلاس درس نیز بر حرکات دانش آموزانم نظارت کامل داشتم. مثلاً با نصب بروشورها یا عکس هایی بر روی دیوار کلاس یا راهرو مدرسه طرز صحیح نشستن بر روی نیمکت ها یا صندلی ها را به دانش آموزان آموزش می دادم و ورزش های کمکی برای رفع خستگی را به آنها می آموختم و از آنها می خواستم تا برای حفظ سلامتی خود این گونه نشستن را آموخته و به دیگران نیز بیاموزند. بعضی از
دانش آموزان نیز با همکاری معلم ورزش یا از رسانه ها حرکات اصلاحی را یاد می گرفتند و به همدیگر آموزش می دادند. همچنین از مدیر مدرسه تقاضا کردیم تا برای دانش آموزان چپ دست صندلی مخصوص تهیه کند. در این بین با همکاری
دانش آموزان ناهنجاری های شایع در بین بچه ها را شناسایی کردیم و سعی کردیم تا از این نوع حرکات اصلاحی بیشتر استفاده کنیم.

البته ناگفته نماند که خود دانش آموزان در این امر همکاری زیادی داشتند به خصوص اینکه طبق اظهار نظرهای خودشان قبلاً در کلاس درس علوم به جز در هنگام انجام آزمایش

 

احساس کسالت و بی حوصلگی داشتند اما اکنون از بودن در این کلاس درس لذت می برند و مطالب درسی را بهتر و عمیق تر به خاطر می سپارند.

تلفیق به خاطر سپاری را افزایش می دهد، سبب تنوع موقعیت آموزشی می شود، یادگیری را از طریق
حیطه های مختلف امکان پذیر می سازد و بالاخره امکان موفقیت را افزایش می دهد. تلفیق ارتباط بین اطلاعات، تجارب و مهارت ها را در زندگی روزمره کودک تسهیل
می کند. تلفیق مفهومی است که از مرزهای طرح درسهای مختلف عبور می کند و آنها را در هم می آمیزد. زمانی که تلفیق صورت می گیرد ارتباط بین مفاهیم درسی به وقوع می پیوندد و مشکل یکپارچه سازی مفاهیم زبانی به سادگی صورت خواهد پذیرفت .

 

*

در ابتدای اجرای طرح انجام حرکات حالتی نمادین و نمایش برای دانش آموزان داشت، اما بعد از اینکه مطالب بیشتری از کتاب های درسی آنها در طرح گنجانده شد باعث شد تا دانش آموزان خودشان موضوعات جدیدی را پیشنهاد دهند که در آن موضوع خاص می توان از کدام حرکت استفاده کرد. مثلاً وقتی که برای انجام حرکتی به تعداد کمی از دانش ‎آموزان نیاز داشتم، تقریباً همه بچه ها داوطلب انجام آن نوع حرکت خاص می شدند و با شور و شوق فراوانی حرکت مورد نظر را انجام می دادند و جالب تر آنکه خیلی سریع به نتیجه دلخواه من می رسیدند و نیاز به توضیح بیشتر توسط من در آن زمینه وجود نداشت.

بعد از مدتی متوجه شدم که رغبت دانش آموزانم برای این نوع تدریس بیشتر شده است. حتی گاهی که در حیاط آموزشگاه بودیم مدیر، معاون و دیگر همکاران تماشاگر این نوع تدریس می شدند و به گفته خودشان از این نوع تدریس لذت
می برند.

بعد از مقایسه نمرات درسی دانش آموزان و کشیدن نمودار متوجه شدم که

نمرات درسی دانش آموزان نیز در آن مباحث خاص پیشرفت قابل توجهی داشته است.

.

بعد از اتمام زنگ علوم نیز بچه ها با نشاط بیشتری در سر کلاس دیگر معلمان و سایر دروس حاضر می شدند و همین موضوع باعث بهبود وضعیت روحی و روانی آنها نیز شده بود.

پرسش نامه هایی (ضمیمه می باشد) تهیه کردم و برای بار دوم در اختیار دانش آموزانم قرار دادم تا میزان پیشرفت طرح و رسیدن به اهداف مورد نظرم را در آنها جویا شوم، با کمال ناباوری متوجه شدم که تقریباً بیش از 90% دانش آموزانم از اجرای طرح و روش نوین تدریس رضایت کامل داشتند و آن را عاملی برای پیشرفت تحصیلی خود می دانستند.

نتیجه گیری

:

تلفیق امکانی برای تغییر شیوه آموزشی معلم و روش یادگیری دانش آموزان است. ما معلمین باید دست به کار شویم و به دیگران نشان دهیم که به منظور افزایش یادگیری می توان مهارت ها و راهبردهای آموزشی را به یکدیگر پیوند زد. در این کار معلمین تربیت بدنی باید به معلمین دروس دیگر در استفاده از مهارت های حرکتی یا به طور کلی حرکت در تفهیم دروس یاری رسانده و خودشان نیز حتی الامکان از محتوای دروس دیگر در تکامل مهارت های حرکتی بهره جویند.

گذشته از آن نقش ورزش در پیشگیری از ناهنجاریهای بدن ، ورزش درمانی و برنامه ریزی و گسترش تربیت بدنی در سطوح مختلف زندگی باید مورد توجه قرار بگیرد و چه بهتر آنکه ما معلمان در کلاس های درس خود این شیوه را پیش بگیریم . من اکنون می توانم با جرأت بیان کنم که در کلاس درس خود نشاط و سر زندگی را به ارمغان آورده ام گذشته از آن در امر تدریس نیز موفق بوده و میزان یادگیری را دانش آموزانم افزایش داده ام .

علاوه بر آن ضرورت توجه به تفاوت های فردی بین دانش آموزان و فراهم ساختن تجربه های یادگیری متناسب با هر یادگیرنده در فرایند یاددهی

 

یادگیری بر کسی پوشیده نیست که در این روش کاملاً به آن توجه شده است . در کنار آنها فراهم بودن جو با نشاط و فعال ، درگیر کننده ، تعاملی ، مسئله مدار ، مشارکتی و نیز مبتنی به هر دانش آموز که نوید بخش ایجاد یادگیری معنی دار است از مزایای دیگر این روش می باشد .

 

 

 

 

 

منابع و مأخذ :

 

 

- سیف الهی ، وجه الله ، راهنمای اقدام پژوهی در آموزش و پرورش ، انتشارات گیلان ، 1381 ، چاپ اول .

2-کاشف ، میر محمد ، حرکات اصلاحی و ورزش درمانی ، دانشگاه ارومیه ،
1380 ، چاپ اول .

3- حلاجی ، محسن ، برنامه درسی تلفیقی در یادگیری درس تربیت بدنی ، ماهنامه ورزش و ارزش ، دی ماه 1384 ، شماره 174 ، اصفهان 24، 25 .

4- خوئینی ، فاطمه ، آموزش برای همه ، رشد آموزش راهنمایی تحصیلی ، مهرماه 1385 . صفحه 35 . سراج

5- رئیس دانا ، فرخ لقا ، جو عاطفی کلاس درس ، رشد تکنولوژی آموزشی 3 ، آذر ماه 1386 ، صفحات24 و 40 .

6- رئیس دانا ، فرخ لقا ، برنامه درسی سازگار با عملکرد مغز ، رشد تکنولوژی آموزشی 7 ، فروردین 1387 ، صفحه 2 .

7-

سراج زاده ، غلامرضا - آزمون ، جواد ، تربیت بدنی ابتدایی ( راهنمایی تدریس ) ، اداره چاپ و توزیع کتابهای ، 1384 ، چاپ اول .

8- سایت رشد

 

www.Roshd.ir